Vitamine K is misschien niet zo bekend als vitamine C of D, maar speelt een onmisbare rol in je lichaam. Deze vitamine is erg belangrijk voor pasgeboren baby’s. Die moeten vitamine K-druppels krijgen. De vitamine wordt deels aangemaakt door je darmbacteriën, maar je moet ook voldoende binnenkrijgen uit je voeding.
Waar is vitamine K goed voor?
Vitamine K is belangrijk voor een goede bloedstolling. Daarnaast is deze vitamine belangrijk voor:
- De aanmaak van botweefsel en het behoud van sterke botten
- De stofwisseling van spieren en minder spierafbraak
- Mogelijk speelt deze vitamine een rol bij de preventie van atherosclerose (slagaderverkalking)
Vitamine K voor baby’s
Baby’s krijgen direct na de geboorte een supplement met vitamine K, en dat is niet voor niets. Ze krijgen deze vitamine namelijk nauwelijks via de placenta mee en hebben nog geen darmflora om het zelf aan te maken. Vitamine K is essentieel voor een goede bloedstolling. Een tekort kan leiden tot ernstige bloedingen, bijvoorbeeld in de hersenen of darmen.
Daarom krijgen pasgeborenen kort na de geboorte een eenmalige dosis van 1 milligram vitamine K via de mond. Krijgt je baby borstvoeding? Dan is het advies van de Gezondheidsraad om dagelijks 150 microgram extra vitamine K te geven, tot je baby 13 weken oud is. Baby’s die volledige flesvoeding krijgen, hebben die extra druppels niet nodig, aan kunstvoeding is deze vitamine namelijk al toegevoegd.
Waar zit vitamine K in?
Vitamine K1 (fylloquinon) zit vooral in:
- Groene bladgroenten zoals spinazie, boerenkool en broccoli
- Plantaardige oliën, fruit, melk en brood (in kleinere hoeveelheden)
Vitamine K2 (menaquinonen) komt voor in:
- Dierlijke producten zoals kaas, eieren, vlees, kip en melk
- Gefermenteerde producten, zoals natto (gefermenteerde sojabonen) en sommige kazen.
Daarnaast maken bacteriën in de dikke darm een kleine hoeveelheid vitamine K2 aan. Het is echter niet precies bekend hoeveel daarvan daadwerkelijk beschikbaar komt voor je lichaam, omdat deze productie plaatsvindt in het laatste deel van de darm, waar opname beperkt is. Daarom blijft voeding een belangrijke bron van vitamine K.
Check de pagina ‘Waar zit het in’ voor meer bronnen van vitamine K.
Hoeveel vitamine K per dag heb je nodig?
De Gezondheidsraad adviseert voor volwassenen een dagelijkse inname van 70 microgram vitamine K1. Voor vitamine K2 is er nog geen aparte aanbeveling vastgesteld. Pasgeboren baby’s moeten een supplement krijgen met vitamine K. Ze hebben 150 microgram per dag nodig, tot ze 13 weken oud zijn.
Een overzicht van de vitamine K-behoefte tijdens alle levensfasen is te vinden bij ‘Hoeveel heb ik nodig’.
Symptomen bij een vitamine K-tekort
Bij een tekort aan vitamine K kan je bloed minder goed stollen. Dit komt doordat de balans tussen stollingsfactoren en stoffen die stollen juist tegenwerken, verstoord raakt. Hierdoor heb je meer kans op bloedingen.
Voorbeelden van bloedingen zijn:
- Bloedingen in de maag of darmen
- Bloed in de urine
- Neusbloedingen
- Bloedingen in het oog
- Zeer hevige menstruatie
- Bloedend tandvlees
- Blauwe plekken of bloeduitstortingen in de huid
Bij pasgeborenen kan een ernstig tekort levensgevaarlijk zijn. Zij kunnen bloedingen krijgen in of rond de hersenen.
Bij baby’s met een hersenbloeding door een vitamine-K-tekort kunnen de volgende klachten voorkomen:
- Stuipen (convulsies)
- Slecht drinken
- Prikkelbaarheid
- Braken of diarree
- Koorts
- Geen reflexen
- Bleek zien
- Een bol, gespannen fontanel
Oorzaken van een vitamine K-tekort
Een vitamine K-tekort komt vooral voor bij pasgeboren baby’s, doordat ze nog geen voorraad hebben aangelegd en doordat ze nog geen darmbacteriën hebben die vitamine K aanmaken. Oorzaken van een tekort bij volwassenen zijn:
- Langdurig gebruik van antibiotica, waardoor darmbacteriën worden gedood
- De ziekte cystic fibrosis
- Darmaandoeningen zoals coeliakie en de ziekte van Crohn, die de opname van vet en vetoplosbare vitamines verstoren
Lees op de volgende pagina verder over een vitamine ‘K-tekort’.
Kun je te veel vitamine K binnenkrijgen?
Er zijn geen nadelige effecten bekend van een hoge inname van vitamine K uit voeding of supplementen. Er is daarom geen aanvaardbare bovengrens vastgesteld. Wel is voorzichtigheid geboden bij gebruik van bloedverdunners of antistollingsmiddelen. Vitamine K kan de werking van deze medicijnen verminderen. Gebruik je deze medicijnen en wil je vitamine K-supplementen slikken? Overleg dan eerst met je arts.
Vitamine K en medicatie
Mensen die bloedverdunners gebruiken, zoals acenocoumarol of fenprocoumon, moeten voorzichtig zijn met het gebruik van vitamine K. Deze antistollingsmiddelen beïnvloeden namelijk het vitamine K-systeem. Grote schommelingen in je vitamine K-inname kunnen het effect van deze medicatie verminderen of juist versterken. Overleg daarom altijd met je arts als je supplementen overweegt of je eetpatroon drastisch verandert.
Vitamine K voor ouderen
Bij ouderen kan de opname van vetoplosbare vitamines, zoals vitamine K, minder efficiënt verlopen. Ook gebruiken zij vaker medicijnen die de opname beïnvloeden. Aandacht voor voldoende vitamine K-inname via voeding is daarom belangrijk. Omdat vitamine K ook bijdraagt aan het behoud van sterke botten, is deze vitamine extra belangrijk bij het ouder worden om botontkalking te helpen voorkomen.
Vitamine K en hartritmestoornissen
Vitamine K wordt steeds vaker onderzocht in verband met hart- en vaatziekten, waaronder hartritmestoornissen. Vooral vitamine K2 lijkt hierin een interessante rol te spelen. Onderzoek suggereert dat K2 mogelijk helpt bij het remmen van vaatverkalking, wat gunstig kan zijn voor de cardiovasculaire gezondheid. Hoewel dit geen directe behandeling is voor hartritmestoornissen zoals boezemfibrilleren, kan een goede vaatgezondheid indirect bijdragen aan een stabieler hartritme. Mensen met hartritmestoornissen gebruiken vaak bloedverdunners, die het vitamine K-systeem beïnvloeden. Daarom is het belangrijk om supplementen met vitamine K, met name K2, alleen in overleg met een arts te gebruiken.
Meer over de samenhang tussen vitamine K en hartritmestoornissen lees je hier.
Veelgestelde vragen over vitamine K
Is vitamine K nodig als je antistollingsmiddelen gebruikt?
Ja, maar het is belangrijk om je inname van vitamine K zo constant mogelijk te houden. Grote schommelingen in de hoeveelheid vitamine K uit voeding kunnen de werking van antistollingsmedicatie, zoals acenocoumarol of fenprocoumon, verstoren. Dit kan leiden tot een verhoogd risico op bloedingen of juist trombose. Overleg altijd met je arts of diëtist over je voeding en eventuele supplementen bij gebruik van bloedverdunners.
Moet ik een vitamine K-supplement nemen?
Voor de meeste mensen is aanvullende inname van vitamine K via supplementen niet nodig. Een uitzondering geldt voor pasgeboren baby’s, mensen met een verstoorde vetopname of bij langdurig gebruik van antibiotica. Ook bij bepaalde medische aandoeningen of na een operatie kan suppletie nodig zijn. Bij twijfel is het verstandig om dit met een arts of diëtist te bespreken.
Kan vitamine K helpen bij botontkalking?
Er zijn aanwijzingen dat vitamine K bijdraagt aan het behoud van sterke botten, onder meer door de activering van osteocalcine, een eiwit dat betrokken is bij de botopbouw. Vitamine K2 lijkt hierbij effectiever te zijn dan K1. Sommige studies suggereren dat een hogere inname van vitamine K het risico op botbreuken kan verlagen. Toch is aanvullend onderzoek nodig om deze effecten definitief te bevestigen. Een gevarieerd eetpatroon met voldoende vitamine K blijft belangrijk.
